Orkesteret Fossegrimen

Orkesteret Fossegrimen vart starta av lektor Erik Eggen (1877-1957) ved Voss off. Landsgymnas i 1917. Nokre år tidlegare hadde han fått i stand ein strykekvartett blant kollegaene sine. Denne vart etter kvart utvida med fleire musikarar, og hausten 1917 var dei mange nok til å skipa eit eige "strjukeorkester", som fekk navnet Voss Musiklag. Orkesteret hadde sin første offentlege konsert 24. mars 1918 i Voss Ungdomshall og fekk strålande omtale i lokalavisa "Hordaland" få dagar etter: "At musikklivet vert vekt til live, har meir aa segja enn kan henda dei fleste trur" sto det m.a. å lesa. Men orkesteret kvilde ikkje på laurbæra. Med Eggen som dirigent auka medlemstalet, og fleire konsertar vart det i åra frametter - ofte 17. mai og ofte saman med ulike lokale kor. På repertoiret sto gjerne verk av Grieg, Händel, Schubert, Schumann og Wagner. I 1921 skifta orkesteret navn til Orkesteret Fossegrimen, og det hadde då rundt 25 aktive medlemer, både strykarar og blåsarar. Peter Berg og Svein Stuve var Fossegrimen sine første formenn, og dei la ned eit stort organisatorisk arbeid for orkesteret gjennom mange år samstundes som dei også var gode musikarar.

Erik Eggen var dirigent for Fossegrimen fram til 1932. Etter nokre års stillstand kom orkester-aktiviteten igang igjen då organist Kristoffer Kleive (1913-2005) overtok som dirigent i 1936. Han leia orkesteret fram til krigsutbròtet i 1940. I denne tida hadde han ansvaret for fleire større konsertprosjekt med Fossegrimen.

Dei første åra under okkupasjonen fungerte orkesteret ikkje i det heile, men frå 1942 var det i full gang igjen og nå med organist Carl-Trond Nedberg (1917-2004) som fast dirigent. Fossegrimen fekk ei aktiv tid framover med mange konsertar og aukande medlemstal. På orkesteret sin 30-års jubiléumskonsert i 1948 var Erik Eggen attende som gjestedirigent, og på programmet sto m.a. hans "Norsk rapsodi", som han tileigna Fossegrimen. Seinare same året spelte orkesteret Griegs klaverkonsert for fyrste gongen, då med Nedberg som solist og lektor Knut Tylden som dirigent. I 1950 var det eit større samarbeidsprosjekt med Odda Orkesterforening, der m.a. Beethovens 5. symfoni vart framført. Fru Norma Nedberg var ei framifrå violinistinne og var solist i Svendsens Romanse.

Ekteparet Nedberg gjorde eit stort arbeid for musikklivet på Voss, m.a. var dei i 1948 pådrivarane til "Orkesterskulen" – meint som rekruttering av musikarar, og då særler strykarar, til Fossegrimen. Orkesterskulen skulle seinare verta til Voss kommunale Musikkskule, i dag Voss Kulturskule. I 1952 flytte familien Nedberg til Narvik. Men straks etter var den nye dirigenten, organist Arvid Aarsnes (1920-), på plass framfor Fossegrimen. Seinare same året spelte orkesteret Beethovens 3. klaverkonsert med Ingebjørg Gresvik som solist, ei av de heilt store opplevingane i orkesteret si soge. I 1953 vart Fauré's Requiem framført for første gongen her i landet i samband med åpninga av den nyrestaurerte Vangskyrkja på Voss. I 1957 ved Per Sivles 100-årsminne urframførte Fossegrimen tingingsverket "Sju Sivlesongar" opus 166 av Geirr Tveitt med Ingrid Bjoner og Egil Nordsjø som solistar.

Ellers hadde Fossegrimen rike år under Aarsnes si leiing, men frå 1962-63 fekk han hjelp og etter kvart avløysing av Rudolf Zwartjes (1934-), ein nederlandsk violinist/bratsjist som då hadde slått seg til på Voss. Serleg strykarane hadde ei aktiv og utviklande tid under hans taktstokk, denne delen av orkesteret vart mykje nytta i kyrkjelege samanhengar der mange større og mindre verk frå barokken vart framførde, ofte i samarbeid med lokale kor. Men frå 1972 vart blåsarane meir med att. På orkesteret sin 60-års jubiléumskonsert i 1978 sto Mozarts symfoni nr. 40 på programmet, og Fossegrimen sin mangeårige konsertmeister, Anton Ringheim, var solist i Svendsens violinromanse. Griegs klaverkonsert i a-moll med Else Kleynenberg som solist vart også framført. Ellers var orkesteret i 1975 med i eit TV-opptak i Voss kyrkje, der Telemanns bratsjkonsert vart framført, då med Zwartjes som solist og Aarsnes som dirigent.

Våren 1979 takka Zwartjes av som dirigent for Fossegrimen, men han har sidan i fleire periodar vore aktiv som musikar i orkesteret. Utan ny dirigent til å ta over fekk orkesteret ei vanskeleg tid framover. Men Birger Rostrup (1916-1995) tok på seg oppgåva å leia orkesteret, og fleire konsertar vart det både på Voss og i regionen, m.a. samarbeidskonsertar med Dale Mannskor.

Det var likevel store rekrutteringsvanskar og fallande medlemstal, ikkje minst fordi ein på mange måtar sto ved eit generasjonsskifte. I 1981 vart Fossegrimen organisert som eit regionalt symfoniorkester for Voss og grannekommunane, der målet vart å samla interesserte musikarar i heile denne regionen i eitt orkester og å ha regelmessige konsertar her. Eit tettare og meir strukturert samarbeid med musikkskulane i desse kommunane vart ein viktig hjørnestein i orkesteret sitt arbeid. Hausten 1981 tok organist Lars Ragnvaldsen (1944-) over arbeidet som fast dirigent for orkesteret, og med ein gong leidde han orkesteret inn i ei ny blømingstid og aktiv utviklingsperiode. I dei 10 åra med han som musikalsk leiar hadde Fossegrimen 8-10 offentlege konsertar kvart år i regionen, gjerne med 4 forskjellige program. Fleire store og krevjande verk vart framførde, ofte med ulike samarbeidspartnarar. I 1985 produserte Fossegrimen eit eige videoprogram, "Hardingfela og symfoniorkesteret - ulike tradisjonar i samklang", med Sigbjørn Bernhoft Osa som solist og forteljar. Programmet vart seinare vist i NRK-Fjernsynet. I denne tida vart det også etablert ei distriktsmusikarordning i regionen med tre musikarar fast knytte til orkesteret på deltid. Dei har hatt oppgåver som konsertmeister og gruppeleiarar og har hatt mykje å seia for orkesteret si positive utvikling desse åra. I 1988 hadde Fossegrimen eit vellukka samarbeid med Nord-Rogaland Symfoniorkester i Haugesund og i 1990 med Symfoniorkesteret i Sogn.

Frå hausten 1991 har Dagfinn Rohde (1951-) hatt ansvaret som fast dirigent og musikalsk leiar for Fossegrimen. Med sin bakgrunn og lange røynsle som violinist i Bergen Filharmoniske Orkester har han hatt svært mykje å tilføra orkesteret, og under taktstokken hans har det gjort nye store sprang i utviklinga si, både når det gjeld stabilitet og kvalitet. Oppgåvene desse åra har vore talrike og svært allsidige med musikk frå ulike stil- og tidsepokar. Av større og krevjande verk som orkesteret har framført under Rohde si leiing kan nevnast ”Gloria” av Vivaldi (2001), oratoria ”Messias” av Händel (1987, 1990, 1993, 2000, 2003, 2007), "Skapelsen" av Haydn (1994, 2004, 2008) og "Paulus" av Mendelssohn (1995, 1997, 2005), ”Messa di Gloria” av Puccini (2002, 2006). Av andre oppgåver kan nemnast Dvoraks cellokonsert med Aage Kvalbein som solist (1997), Tveitts hardingfelekonsert nr. 2 – ”Tri Fjordar” - med Nils Økland i 1992 og Gjermund Larsen i 2008, Haydns trompetkonsert med Ole Edvard Antonsen (1998), Chopins klaverkonsert nr. 1 med Håvard Gimse (2006) og Svendsens symfoniar (1994, 2002). Griegs klaverkonsert med Geir Botnen framførte vi i 2006, og under Osafestivalen i 2007 sto Tveitt sine ”Sju Sivlesongar” igjen på programmet. Orkesteret sine 90 år vart markert med ein stor jubiléumskonsert våren 2008, der søstrene Ragnhild og Eldbjørg Hemsing var solistar. I april 2009 vart stumfilmen "Brudeferden i Hardanger" frå 1926 vist i Voss Kino medan orkesteret spelte musikken til, arrangert av Halldor Krogh - ei svært krevjande oppgåve både for dirigent og orkester som vart løyst på aller beste måte. Det skal òg nemnast at Fossegrimen hadde konsertar på festivalen Hardingtonar i Norheimsund både i 1999 og i 2005, og at vi fleire gonger har hatt samarbeidsprosjekt med andre orkester, så som Fana Kammerorkester i 2002 og Bergens Turnforenings Orkester i 2004.

Fossegrimen tel i dag rundt 40 musikarar som møtest til øving kvar veke. Mange har vore med i orkesteret i fleire ti-år og har gjort eit stort arbeid i å sikra orkesterdrifta, både musikalsk og administrativt. Til nå har Fossegrimen utnemnd fem æresmedlemer for deira langvarige og verdfulle innsats for orkesteret: Leiv Gjerskvål, Johannes Hellene, Sigurd Petersen, Olav Berge og Gaute Sandvik. Gledeleg er det at også dei unge kjem med i Fossegrimen, fleire av medlemene er ungdomar i alderen 15-20 år.

Fossegrimen vert administrert av eit styre med 5 medlemer. Peder Ringdal har vore sentral i dette arbeidet sidan 1981, det meste av tida som styreleiar. Halvard Bjørgo og Jostein Bøyum har begge vore med i styret det meste av denne tida og har også hatt styreleiarverv.

Drift av eit orkester på dette planet er mogeleggjort med midlar frå kommunar og fylkeskommune, frå private sponsores og annonsørar, gjennom billettinntekter og medlemskontingentar, og tilskot frå ymse andre instansar.